Jedna ze szkół Buddyzmu japońskiego nauczała, że jedyną rzeczą, którą trzeba zrobić, by uzyskać zbawienie i po śmierci ujrzeć Krainy Szczęśliwe, to wypowiedzenie świętego imienia Amitabhy - 'Namu Amida Butsu!'. Dla wygody skracano je do 'Nembutsu!'.

Na poziomie religii i wyznania wydaje się to być wypaczeniem nauki Buddyjskiej, sprowadzeniem jej do banalnej, optymistycznej eschatologii. Trudno powiedzieć, czy jest to do końca zarzut - być może uśmierzenie strachu przed śmiercią było dla kompletnego laika krokiem naprzód.

Ale to dygresja.

Rozumiana na bardziej subtelnym poziomie - wedle tłumaczenia Alana Wattsa, które w zestawieniu z tekstami historycznymi i źródłowymi wydaje mi się być przekonujące - nauka ta zawiera w sobie jeden z cenniejszych wglądów. 'Nembutsu' można zrozumieć jako słowo-soczewkę, przerywającą natrętne i neurotyczne myśli, przeszkadzające w uważności i 'nieprzywiązanym zadowoleniu' czerpanym z doświadczenia. W tym sensie miałoby ono podobne znaczenie, jak tybetańskie 'PET' albo 'KATZ' w zen. Jest oczywiście, jak mniemam, pewna różnica - nie chodzi o przerwanie dialogu wewnętrznego, ale 'zalinkowany' do słowa powrót do naturalnego stanu percepcji. Wszystko w duchu myśli : 'Już jesteś buddą', nie potrzeba ci niczego specjalnego. Pozornie banalny podział na Krainy Szczęśliwe i świat Samsary traci wtedy znaczenie ontologiczne, a zyskuje znaczenie epistemologiczne - są to po prostu dwa sposoby doświadczania. 'Samsara i Nirwana to jedno!', w tym sensie, że nie są to inne 'światy'. Samsara to hipertrofia narracji autobiograficznej i związanych z nią lęków. Krainy Szczęśliwe - to oczyszczona z natrętnych myśli uwaga, przebywająca w stanie 'tu i teraz', traktująca życia jako cenny dar, a nie obowiązek i wyzwanie, któremu trzeba sprostać. 

Oczywiście 'Nembutsu!' to broń prowizoryczna, 'cicha narracja' obrócona przeciw natrętnej i niewoluntarnej formie samej siebie. Prawdziwym skarbem wglądu jest tutaj to, że nawet wypowiedzenie jednego słowa to ZBYT DUŻY wysiłek, by osiągnąć zbawienie. Prawdziwe zbawienie to milcząca sztuka, jak uczą buddyści - sztuka bezwysiłkowa, choć wcześniej doskonalona przez lata celowej i wysiłkowej praktyki.

Zrekonstruujmy więc epistemologię stosowaną samsary...